Pre-work (5 bài tập bắt buộc)

Hoàn thành trước ngày khóa học bắt đầu. Dự kiến tổng thời gian: 6–8 tiếng trong 3 tuần.

E.1 Bài 1 — Viết “Case thật của tôi” (1 trang A4)

Mục đích: Có sẵn một vấn đề quản trị thật để dùng làm case xuyên suốt 2 ngày. Không có case này, bạn sẽ chỉ học được lý thuyết suông.

Yêu cầu nộp: 1 trang A4, in ra mang theo lớp.

Cấu trúc:

Tên vấn đề: (một dòng, ví dụ: “Phối hợp giữa Ominext và OmiJapan trong bidding dự án X”)
Bối cảnh: (3–5 câu) — Khi nào vấn đề xuất hiện, nó có những biểu hiện gì.
Các bên liên quan ban đầu nhận diện được: (liệt kê 5–10 bên)
Tại sao đây là vấn đề khó: (3–5 câu) — Những gì bạn đã thử nhưng chưa thành, hoặc lý do bạn chưa thử.
Điều bạn hy vọng sáng tỏ hơn sau 2 ngày: (1–2 câu)

Các câu hỏi dẫn dắt:

Vấn đề này kéo dài bao lâu rồi?
Nó có phải thực sự là “vấn đề” theo cách bạn đang định nghĩa, hay chỉ là triệu chứng của cái gì khác?
Nếu bạn không làm gì cả, trong 6 tháng nó sẽ tiến triển như thế nào?
Ai đang không có tiếng nói trong vấn đề này?

E.2 Bài 2 — Áp dụng 12 câu hỏi ranh giới (Ulrich) lên case của bạn

Mục đích: Làm quen trước với công cụ Prof. Shen sẽ dùng nhiều nhất.

Yêu cầu nộp: 2 trang — mỗi câu hỏi có hai phiên bản trả lời: “đang là” và “nên là”.

Cách làm: Lấy danh sách 12 câu hỏi ở Part C.4, áp dụng lên case bạn đã viết ở E.1. Đừng trả lời vội — mỗi câu có thể đáng một cốc cà phê.

Điểm cần lưu ý:

Câu 10 (“witness”) là câu khó nhất — “ai là người đại diện cho những người bị ảnh hưởng nhưng không có quyền”. Thường bạn sẽ nhận ra mình chưa nghĩ đến ai cả.
Câu 12 (“world view”) cũng khó — phải đặt câu hỏi về giả định ngầm của chính mình.

E.3 Bài 3 — Sơ đồ quan hệ các bên liên quan (Stakeholder Map)

Mục đích: Hình dung sự phụ thuộc lẫn nhau — công cụ chính của nguyên lý duyên khởi.

Yêu cầu nộp: 1 trang sơ đồ tay trên giấy A4 (ảnh chụp OK). Không cần đẹp, cần trung thực.

Cách làm:

Vẽ case của bạn ở giữa (ô vuông).
Vẽ xung quanh tất cả các bên liên quan có ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng — bao gồm cả các bên “ẩn” (gia đình nhân viên, nhà cung cấp cấp 2, cơ quan quản lý chưa can thiệp, thế hệ tương lai).
Kết nối các bên bằng mũi tên — mũi tên một chiều (A ảnh hưởng B) và mũi tên hai chiều (A và B phụ thuộc lẫn nhau).
Gắn nhãn cảm xúc lên mỗi bên: hài lòng / bất an / bức xúc / thờ ơ / không biết đến.
Khoanh tròn 3 bên “yếu thế nhất” — không có tiếng nói, nhưng bị ảnh hưởng lớn.

E.4 Bài 4 — Nhật ký quan sát “một tuần chánh niệm quản trị”

Mục đích: Luyện năng lực nhận biết phản ứng của chính mình — chuẩn bị cho phần “Compassionate Action” của BSM.

Yêu cầu nộp: 1 trang tổng hợp 5 quan sát trong tuần.

Cách làm: Trong 5 ngày làm việc liên tiếp, mỗi ngày ghi lại một khoảnh khắc mà bạn đã có phản ứng nhanh (tức giận, khó chịu, bảo vệ, chán nản) trong công việc. Với mỗi khoảnh khắc, ghi:

Sự kiện: (1–2 câu — cái gì đã xảy ra)
Phản ứng nội tâm ban đầu của bạn: (1 câu)
Nếu bạn dừng lại 5 giây thì bạn có thể đã hành động khác như thế nào: (1–2 câu)

Không phải để đánh giá bản thân. Chỉ để quan sát.

E.5 Bài 5 — Đọc và tóm tắt 3 tài liệu Must-read

Mục đích: Có ngôn ngữ chung với giảng viên và các học viên khác.

Yêu cầu nộp: 3 bản tóm tắt nửa trang — mỗi bản cho một trong các file sau:

Donella Meadows — Thinking in Systems
Shen & Midgley — BSM Part 1
Jackson — Critical Systems Thinking and the Management of Complexity

Mỗi bản tóm tắt gồm: (i) 3 ý chính bạn đã học được; (ii) 1 ý bạn không đồng tình hoặc còn nghi ngờ; (iii) 1 câu hỏi bạn muốn hỏi Prof. Shen về nội dung đó.

E.6 Bài 6 — Thử chạy 6 câu trong bộ 36 câu hỏi BSM

Mục đích: Tiếp xúc lần đầu với công cụ trung tâm của Prof. Shen (Part C.8) trước khi vào lớp, để trên lớp bạn không phải vừa đọc vừa hiểu câu hỏi.

Yêu cầu nộp: 2 trang — chọn 6 câu hỏi, mỗi câu có câu trả lời ngắn gọn 3–7 dòng.

Cách chọn 6 câu:

Lấy case bạn đã viết ở E.1.
Đọc lướt cả 3 bảng ở Part C.8.
Chọn 2 câu từ Bảng 1 (Boundary Critique) mà bạn cảm thấy “khó chịu” nhất khi nghĩ đến case của mình — câu khó chịu là câu đang chạm góc mù.
Chọn 2 câu từ Bảng 2 (Choice of Methods) liên quan đến cách bạn đã và đang thử giải quyết case này.
Chọn 2 câu từ Bảng 3 (Recommendations) liên quan đến đề xuất mà bạn đang cân nhắc — dù đề xuất đó chưa hoàn chỉnh.

Gợi ý: Nên chọn câu trải đều trên các lăng kính — không dồn hết 6 câu vào Bát chánh đạo. Ít nhất 2 câu thuộc các lăng kính Trung đạo / Nhân-Duyên-Quả / Không gian / Thời gian (câu 9–12 trong mỗi bảng).

Phản tư cuối bài: sau khi trả lời xong 6 câu, ghi thêm 3 dòng: (i) câu nào thay đổi cách nhìn case của bạn nhất; (ii) câu nào bạn cảm thấy không áp dụng được, vì sao; (iii) bạn muốn hỏi Prof. Shen điều gì về bộ câu hỏi này.