Tự kiểm — BSM

BSM = hai cấu phần — (1) năm khái niệm Phật học: Bát Chánh Đạo, Trung Đạo, Nhân–Duyên–Quả, Không gian, Thời gian; (2) ba vòng lặp Can thiệp Hệ thống của Midgley — vận hành theo hai chế độ: Mode 1 can thiệp và Mode 2 học hỏi & đánh giá. Lớp dạy Mode 1; Mode 2 bổ khuyết từ tài liệu BTC — và chính là tầng đo lường mà mọi can thiệp cần trước khi hành động.

Vòng 1 — phán định ranh giới: vấn đề thực ra là gì, của ai, trong khung nào? Vòng 2 — lựa chọn lý thuyết & phương pháp (đa nguyên phương pháp): công cụ nào khớp bản chất bài toán? Vòng 3 — khuyến nghị hành động: làm gì, và soi lại gói hành động bằng chính năm khái niệm.

3 bộ × 12 câu — mỗi vòng lặp một bộ; trong mỗi bộ: 8 câu theo Bát Chánh Đạo + 4 câu theo Trung Đạo, Nhân–Duyên–Quả, Không gian, Thời gian. Bát Chánh Đạo đứng trước vì nó soi động cơ và hành vi của chính người phân tích — tham/sân/si trong cách định nghĩa vấn đề làm hỏng mọi bước sau, nên phải kiểm trước khi kiểm thế giới.

Nhân là hạt giống — điều kiện bên trong tạo quả; duyên là điều kiện môi trường làm nhân trổ quả nhanh hay chậm. Đánh vào duyên (chống một làn sóng công nghệ, than thời tiết xấu) là đánh vào thứ không đảo ngược được; đòn bẩy nằm ở nhân — thứ thuộc quyền mình (mô hình giá trị, năng lực, cấu trúc). Nhầm duyên thành nhân → dồn nguồn lực vào chỗ không có quyền can thiệp.

Trung Đạo là tránh hai cực đoan bằng một con đường thứ ba có cấu trúc riêng, không phải chia đôi khoảng cách. “Hai chân có nhịp”: chân giữ (vận hành hiện tại, được cải tiến để nuôi dòng tiền) cấp máu cho chân xây (năng lực mới) — khác hẳn “làm mỗi thứ một nửa”. Trung Đạo cũng cho phép quyết định khắc nghiệt ngắn hạn nếu cần cho khả tồn dài hạn.

Mode 2 = phê xét ranh giới của chính việc đánh giá (đo cho ai, ai bị bỏ sót ngoài chỉ số, khung thời gian nào) → thiết kế phương pháp đánh giá → đánh giá tác động và học. Không có Mode 2, can thiệp không phân biệt được chưa đủ thời gian với sai hướng: khi kết quả đi ngang qua vùng trễ, tổ chức sẽ hoặc bỏ cuộc đúng lúc sắp chín, hoặc đổ thêm nguồn lực vào hướng sai — cả hai đều vì thiếu ngưỡng đã cam kết trước.

Soi lại chính gói khuyến nghị bằng năm khái niệm: động cơ của gói (Bát Chánh Đạo) · nhịp giữa an toàn và tốc độ (Trung Đạo) · hệ quả phụ chưa tính (Nhân–Duyên–Quả) · khớp bối cảnh văn hoá (Không gian) · cam kết đủ dài vượt độ trễ (Thời gian). Khuyến nghị chưa qua vòng soi này mới là đề xuất, chưa phải quyết định.